Bütün kölelik türlerine son vermenin zamanı

Nick Pendergrast

1862 yılında Chicago’da köleliğin kaldırılması amacıyla yapılan halk protestoları sonucunda ABD  Başkanı Abraham Lincoln ABD’deki kurumlaşmış köleliğe karşı eyleme geçip köleliği tamamen ortadan kaldırmaya karar verdi.

Lincoln, aslında genelde sanıldığının aksine, kölelik karşıtı birisi değil pragmatik bir politikacıydı. Aslında kölelik umurunda filan değildi, ister kölelik kaldırılsın isterse devam etsin, farketmiyordu, o anda politik çıkarları neyse ona göre davranıyordu.

ABD’de, kurumlaşmış kölelik “aydın” liderler nedeniyle değil, köleliğe karşı çıkan toplumsal hareketin protesto ve baskısı nedeniyle kaldırıldı.

Ne yazık ki; Amerikalı kölelik karşıtları amaçlarına ulaşmayı başarsa da bir çok farklı kölelik türü günümüzde var olmaya devam ediyor. Aslında insan tarihinde görülmemiş bir sayıda köle var bugün. Modern kölelik geçmişteki köleli biçimlerinden farklı- çok daha gizli kapaklı, devlet tarafından desteklenip kurumlaştırılmış değil bugün.

Kölelik devam ederken bir yandan da dünyanın her bir yanında kınanıyor. İnsanlar artık yasalara göre bir mülk, bir eşya olarak düşünülmüyorlar.

Ancak öteki hayvanlar yasal olarak bir eşyadan farksızlar, hâlâ öyle görülüyorlar.

Modern kölelik ile geçmişteki kurumlaşmış kölelik arasında farklar olduğu gibi, bu kölelik çeşitleri ile öteki hayvanların bir eşya/mal olarak kullanmamız arasında kesin farklar var. En azından kurbanın türü farklı.

Ancak birisinin bir mülk olarak sahiplenilmesine karar verirken o kişinin türü belirleyici midir?

Öteki hayvanlar, aynen bizim gibi, sentienttir- duygu sahibidir- keyif, ağrı ve acı yaşayabilen canlılardır. Yani her bir hayvan bir kişidir, bir şey değildir.

Diğer mülkiyet biçimlerinden farklı olarak- arabalar, televizyonlar ya da başka şeyler- öteki hayvanların çıkarları vardır. İnsanlarla çıkarları aynı değildir tamamen ama, ortak çıkarlarımız var, mesela hayatın sürmesi, ve acıdan uzak kalmak gibi ortak menfaatlerimiz var. Bir kişinin menfaatleri söz konusuysa o zaman bu menfaatleri koruyacak haklara da ihtiyacı olduğu kesindir.

Geniş anlamda hayvan refahı aracılığıyla öteki hayvanlara karşı sorumluluklarımızı yerine getirdiğimiz kabul edilir. Hayvan refahı insanlar tarafından kullanılan ve  öldürülen hayvanların bir dereceye kadar korunmasını garanti altına almak gibi bir amaca sahip. Hayvan refahı, kullandığımız hayvanlarla bu hayvanları kullanan endüstrilerin menfaatleri arasında bir denge kurmaya çalışır.

Ancak bu menfaat dengesi öteki hayvanlar yasa karşısında bir eşya konumunda olduğu için tamamıyla yanlıştır.  Bir mülkiyet sahibi ile o mülkiyet parçası arasında menfaatlerin gerçek anlamda dengeye konulması gibi bir şey hiçbir zaman olamaz – mülkiyet sahibi her zaman galip gelir.

Para kazanmak gibi görece anlamsız insan menfaatleri hayvanların acı çekme ya da hayatları gibi temel menfaatlerinin üstüne konuyor. Bunun bir örneği olarak yumurta ve süt endüstrilerindeki standart pratikleri verebiliriz: bu endüstrilerde amaçlanan ürünü üretemeyen erkekler doğumdan kısa süre sonra öldürülür,  dişilerse artık “verimli” olmadıkları anlaşıldıktan sonra aynen sadece etleri için yetiştirilen diğer hayvanlar gibi mezbahalarda öldürülürler. Eğer sömürülmeselerdi doğal sebeplerle daha çok yaşayacaklardı.

Bütün ticari yumurta ve süt üretiminde, “insancıl” ya da “free-range” gibi etiketlerden bağımsız olarak, hayvanlar mülkiyet sahipleri adına ekonomik olarak fayda sağlamadığı an mümkün olan en kısa süre içinde öldürülür.

Öteki hayvanların menfaatleri yasa karşısında sadece bir eşya konumunda olduğu sürece, isterse hayvan refahı yasaları olsun farketmez, gene de ihlal edilir. Bu yüzden hayvan haklarına ihtiyaç vardır.

Hayvan haklarının tam olarak ne olduğuna dair bir sürü yanlış anlama yaşanıyor, hangi haklardan söz ediyoruz?

South Park’ın bir bölümünde PETA vardı. Bütün PETA üyeleri diğer hayvan türleriyle evliydi. Hayvan haklarını savunanların öteki hayvanların insanlarla tamamen aynı haklara sahip olmasını istediği sanılıyor.

Elbette saçma bu: bir çok insan hakkını öteki  hayvanlara uygulamak imkânsız. Amerikalı hayvan hakları  hukukçusu Gary Francione öteki hayvanların sadece tek bir hakkına odaklanarak hayvan haklarının tutarlı bir tanımını veriyor: “ aynen insanlar gibi, bir eşya gibi davranılmama hakkı”

ABD’de kurumlaşmış köleliğin kaldırılmasıyla insanların kendisine eşya gibi davranılmamaya hakkı olduğu kabul edildi. İnsanların başka insanların amaçları için kullanılacak nesneler olmadığı, özerk bireyler olduğu kabul edildi.

Öteki sentient canlılar-öteki hayvanlar- aynı hakka sahip olmayı hak ediyor. Hayvan hakları bir kişiye bir eşya gibi davranmanın sebep olduğu o derin adaletsizliği yeniyor.

Belli gruptan insanların mülkiyet statülerinin ortadan kaldırılmasında olduğu gibi “aydın” politikacıların ya da yasaların bunu yapmasını bekleyemeyiz. Yasalar doğası gereği muhafazakârdır, kamu görüşünü yönlendirmektense onu takip etmeye eğilim gösterir. O halde değişim bizden gelmeli, halktan.

Hayvanlar et, süt ve yumurta gibi gıda ürünleri; deri gibi giysi ürünleri; hayvanlar üzerinde denenen ürünleri seçtiğimiz sabun ve şampuan gibi ev ürünleri; sirkler gibi eğlence yerleri ve hayvanları kullanan hayvanat bahçelerine gereken talebi karşılamak için kullanılıyor ve öldürülüyorlar.

Vegan bir hayat tarzına geçerek, bu pratiklere olan destek vermeyi ve katkıda bulunmayı reddedebiliriz, böylece göreceli olarak anlamsız çıkarlarımız uğruna bir eşya gibi kullanılan ve öldürülen hayvanlara yönelik talebi azaltabiliriz.

Giderek daha çok insan hayvanların bir nesne olarak kullanılmasına itiraz ettikçe, sadece talebi azaltmakla kalmaz, bir yandan da hayvanların mülkiyet statüsüne karşı duran bir toplumsal hareket yaratmış olur ve bu statünün gereksiz olduğunu kanıtlamış oluruz.

Cem

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s