Balinalar, Balina Avcılığı ve İnsanlık


Marc Bekoff

Etoloji Yazıları

Bu hafta, Morocco’da Uluslararası Balina Avcılığı Komisyonu (IWC)  uluslararası ticari balina avcılığı ile ilgili moratoryumunu sürdürme kararı verdi. Bu karar insanlık açısından evrim ve  olgunluk seviyesini gösterecek bir turnusol kağıdı görevi görebilir. Yasağı kaldırmak diğer canlıları insanların işine geldiği gibi kullanacağı kaynaklar olarak gördüğümüzü, kadınların aşağılanması ve insan haklarının reddedilmesine  yol açan, sömürgecilik ve köleliği meşru gösteren “güçlü olan haklıdır” kafa yapısının yeniden hayata geçirilmesini akla getiren sembolik bir şey olurdu.

“Sembolik” diyorum; çükü balina avcılığı yasağı hala geçerli olsa da balinalar denizlerde avlanılmaya devam ediyor. Moratoryum 1986’da kabul edildi ama  Japonya, Norveç ve İzlanda yasayı es geçiyor. Yaraya tuz basar gibi, Japonya IWC’nin “bilimsel balina avcılığı” adındaki iddiasını hayata geçiriyor ve her yıl katlettiği 1500 civarı balinanın –türün yok olmasına az kalmışken- bu türü daha iyi anlamak için hayati öneme sahip olduğunu söylüyor. Eğer sonuçlar böylesine trajik olmasaydı buna gülebilirdik. İnsanların neden gıdaya ihtiyaç duyduğunu anlamak için onları aç bırakmaya benziyor bu.

Ama ben balinalar tehlikede olduğu için onları kurtarmaktan söz etmiyorum. Eğer bir türü korumanın tek yolu bu olsaydı, o zaman böylesine artmış insan nüfusuna büyük ölçekli bir itlaf yapılmasını haklı çıkaracak sebepler öne sürülebilirdi. Allah korusun!

O halde balinaları neden korumamız gerekiyor? (bizden bir şey istedikleri yok, aslında soru şu: neden onları rahat bırakmamız gerek?) Balinaları rahat bırakmak veya bırakmamak için bir çok argüman öne sürülebilir. Ama önemli olan tek bir gerçek bulunuyor: balinalar duyguları olan canlılar. Balinalara zarar vermemeli ve öldürmemeliyiz; çünkü bunu yapmak balinalara acı ve ızdırap veriyor; çünkü hayatları balinalar için önemli.

Bundan şüphe duyanlar kanıt isteyebilir.Tamam.Su memelileri (yunus ve balina ailesi üyeleri) popülasyonlar arasındaki iletişim diyalektleri ve ayrıksı davranışlarından belli olduğu üzere  bir kültüre sahip. Bu canlılar hem plan yapıyor hem de planlarını hayata geçiriyorlar, örnek olarak balıkları baloncuk çemberine alıp, kıyıya sürüklüyorlar. Balinalar ayrıca erdemli canlılar da olabiliyor, örneğin kaşalotlar yavru balinalara göz kulak olurken anne balinalar  yiyecek bir şey bulmak için derinlere dalıyor. Öte yandan  kıyıya vuran balinalar ve boğulan insanların yunuslar tarafından kurtarılması da defalarca belgelenmiştir.

Peki hayatı kurtarıldığı için minnet duygusu gösteren bir balinanın kendi hayatına değer verdiğini göstermesinden daha iyi bir kanıt bulabilir miyiz? 2005 yılı Aralık ayında yengeç ağı iplerine takılı kalan dişi bir kambur balina bu iplerden kurtarıldığında hemen yüzüp gitmedi. Kendisini iplerden kurtaran her bir dalgıça yaklaşıp burnunu onlara sürttü.

Duygu sahibi olmak, etiğin temelidir. Ahlaki sistemler diğerlerinin menfaati olduğu için var. Bu menfaatler arasında en önde geleni ise hayatta kalma arzusu ve hem acıdan hem de ağrıdan, ızdıraptan uzak kalma isteğidir.

Bir balinanın acısının bizimkine benzediğinden  şüphe edebilir miyiz? Zıpkın balinanın vücuduna girdiğinde ve orada patladığında balinanın canının çok yanıp yanmadığını sormanın gereği var mı? 200’den fazla yıl yaşayabilen böyle bir yaratığın yaşamak istediğini ve acı çekerek ölmek istemediği gerçeğini reddedebilir miyiz? Damak tadı uğruna ya da bir türün bazı üyelerinin (bizim) bir diğer türün üyelerini soykırıma uğratmasını ve onlara  işkence yapmasını haklı görebilir miyiz?

Mükemmel beyinlerimiz, ellerimiz ve teknolojimiz kesinlikle diğer türlerin üyelerine canımız nasıl isterse öyle davranma gücü veriyor bize. Ama bu bize dünyayı alt üst etme izni vermiyor. Artık vermiyor. “Güçlü olan haklıdır” sözü ilkel bir bakış açısı, ayrıca ahlaki bir başarısızlık. İnsanlık diğer insanlara davranışımız konusunda devasa ahlaki adımlar atabileceğini gösterdi. Şimdi aynı prensibi duyguları olan bütün canlılara uygulama zamanı. Morocco başlamak için iyi bir fırsat.

Çeviri:CemC

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s