“Sonsuz Treblinka:Hayvanlara Yönelik Davranışımız ve Soykırım”

Dr. Steve Best

(kitap eleştirisi)

Ondokuzuncu yüzyıldan itibaren coğrafyacılar insanın sadece insanla arasındaki etkileşimlerden yola çıkarak kurulmuş bir tarih  anlayışını reddeden “çevreci determinizm” kuramları geliştirdi. Buna zıt olarak, fiziksel bölge ve  iklimin psikolojik görünüm ve mizacı, kültürel özellikler, toplumsal organizasyonu ve tarihsel değişimi belirlediğinin altını çiziyorlardı.Bir kez sosyal faktörlerin ve insanın çevresini de şekillendirme yeteneğinin de etkisini görmezden gelmeden ekonomi, sınıf, teknoloji ve  kültür gibi indirgemeci olmayan diğer perspektiflerle bir araya getirilmiş önemli bir açı  olarak historiyografiye dahil edildikten sonra “çevreci determinizm” (yani: şartlanma) biyolojik evrimi, toplumsal gelişmeyi ve  insan davranışını anlama yeteneklerimizi geliştirmeye büyük oranda yardımcı oluyor.

İnsanın davranışlarına biçim verenin sadece insanlar olduğuna dair antroposentrik kibiri aşsa da çevreci determinizm yaklaşımı hayvanların insan tarihinde oynadığı hayati rolü belirtmekte başarısız oluyor, ayrıca insanın hayvanları sömürmesinin de hiyerarşi, toplumsal anlaşmazlık ve çevresel yıkımda ne gibi önemli bir rolü olduğunu söylemeyi beceremiyor. “Hayvan bakış açısı teorisi” adını verdiğim teze göre;  hayvanlar; insan düşüncesi, psikoloji, insanın ahlaki ve toplumsal hayat ve tarihini şekillendiren en önemli güç olmuştur. Daha spesifik olarak, hayvan bakış açısı teorisi insanın insanı ezmesinin de  insanın hayvanı ezmesiyle alakalı olduğunu öne sürer.

Bu bağlamda Charles Patterson’ın son kitabı” Eternal Treblinka: Our Treatment of Animals and the Holocaust- Sonsuz Treblinka: Hayvanlara Davranışımız ve Soykırım”, bu hayvan bakış açısını devrimci anlamlar içeren güçlü bir şekilde ortaya koyuyor. Eternal Treblinka’nın (Treblinka=Polonya’da, binlerce Yahudi’nin öldürüldüğü ünlü bir Nazi toplama kampı) ana argümanı, insanın hayvanları tahakküm altına almış olmasıdır,  bu tahakküm on bin yıl kadar önce tarım toplumunun ortaya çıkışıyla başlamış ve ilk hiyerarşik hakimiyet örneği olmuştu, gene aynı şekilde bu tahakküm ilişkisiyle beraber  ataerkilliğin, köleliğin, savaşın, soykırımın ve diğer iktidar ve şiddet sistemlerinin temellerini atmıştır. Patterson’ın teorisindeki ana fikir, insan özgürlüğünün hayvan özgürlüğü de buna dahil edilmedikçe imkansız olduğudur , hümanizm(-üstün insanları aşağı konumdaki hayvanların üzerine yerleştiren hiyerarşik ilişkiler kurgulayan ve hayvanları insanlar kullansın diye algılayan tür ayrımcısı bir felsefe-)  mantıksal çelişkilerinin ağırlığına dayanamayarak çöker. Patterson kompleks ve bütüncül argümanını 3 bölüm içerisinde ortaya koyar. Birinci Bölüm’de hayvan sömürüsü ve tür ayrımcılığının kölelik, sömürgecilik, ırkçılık ve anti-Semitizm’le doğrudan ve derin bağlantıları olduğunu gösterir. İkinci Bölüm’de Patterson bu bağlantıların sadece ideoloji alanında değil (– yani sadece tahakküm ve hakimiyeti meşru gösterip destekleyen kavramsal sistemler alanında değil-) ama teknoloji sistemleri olarak da var olduğunu öne sürer ; mesela, insanların hayvan kitlelerini esaret altına alıp kitlesel olarak öldürmek üzere dizayn ettiği araç ve teknikler aynı amaçla insan gruplarına karşı da kullanılmıştır. Son olarak, Üçüncü Bölüm’deki başdöndürücü anlatılar ve röportajlarla Patterson Alman Nazizmi’yle yaşadığı kişisel tecrübeleri ile beraber insanların nasıl aykırı yollara girdiğini anlatır: çoğu Yahudi Nazilerin kötülüğünün ve onun trajik tecrübesinin tekil bir olay olduğuna inanarak yaşarken  diğer Yahudiler de Nazilerin insan esirlere nasıl davrandığı ve  bir bütün olarak insanların hayvanlara nasıl davrandığı arasındaki derin benzerlikleri fark etmiştir.

Hiyerarşinin Kökenleri

İlk baskı, tahakküm ve hiyerarşi biçimlerinin insanın hayvanlar üzerindeki tahakkümü olduğu fazla bilinmez.

Patterson’ın tezi, doğanın tahakküm altına alınmasının diğer insanların tahakküm altına alınması konusunda temel oluşturması anlamında Marksist teoriyle çakışır. Ayrıca insanların tahakküm altına alınmasının insanın doğal dünyaya yabancılaşmasına sebep olması, hiyerarşik kafa yapıları ve kurumları provoke etmesi ve Batı’nın uzun zamandır doğayı kontrol altına alma hedefinin kökü olması anlamında Murray Bookchin’in sosyal ekoloji duruşundan da farklılık gösterir.

Marksistler, anarşistler ve diğerleri söz konusu olduğunda  kuramcılar önemi ya da önceliği bir kenara koyup genelde insanların hayvanları tahakküm altına aldığından söz etmezler bile. Patterson’ın modelinde ise insanların hayvanları boyunduruk altına alması hiyerarşinin ilk formu olarak görülüyor ve ataerkillik, sömürgecilik, Anti-Semitizm ve Soykırım gibi diğer tahakküm sistemlerinin yolunu açtığı ifade ediliyor. Patterson’ın deyişiyle, “hayvanların sömürülmesi insanların birbirine karşı işlediği gaddarlıkların hem modeli hem de bir ilham kaynağıydı; kölelik ve Soykırım iki önemli dramatik örnek olarak sayılabilir.”

Hiyerarşi on bin yıl kadar önce tarım toplumuyla başladı. Avcılık ve toplayıcılıktan yerleşik tarımsal pratiklere geçişte insanlar “evcilleştirme” yoluyla hayvanları boyunduruk altına almaya başladılar. Hayvanların evcilleştirilmesinde ( bu da genelde zulmü ve zorlamayı gizlemek amacıyla kullanılan bir terimdir) insanlar hayvanları gıda, süt, giysi, taşıma ve toprak sürme amacıyla sömürmeye başladılar. Hayvanların emekleri ve hayatları üzerinde kontrolleri arttıkça insanlar istendik özellikleri elde etmek için hayvan yetiştirme başladılar, onları kontrol etmeye başladılar; mesela erkekleri daha uysal yapmak için kısırlaştırdılar. Hayvanları esaret altına almak, üste  çıkmak ve kendi mal ve mülklerine dahil  etmek için insanlar bölmeler, ipler, kulübeler, zincirler ve demir damgalar gibi çeşitli teknolojiler geliştirdiler.

Hayvanların boyunduruk altına alınması insanların da boyun eğdirilmesinin yolunu açtı. Patterson’a göre kadınların hakimiyet altına alınması hayvanların kontrol altına alınmasının ardından hayata geçirilmiştir, erkekler kadınların üreme kapasitelerini kontrol etmeye, baskıcı cinsel normları uygulamaları için zorlamaya ve kendi hayvanlarının zorla üremesini sağladıkları gibi kadınlara tecavüz etmeye başladılar. Patterson’a göre hiç de raslantı eseri olmayarak kölelik tarımın ilk ortaya çıktığı Orta Doğu’da görülmüş ve hayvanları evcilleştirme pratiklerinin bir uzantısı olmuştur. Sümer gibi bölgelerde köleler çiftlik hayvanları gibi yönetilmiş ve erkekler bir yandan kısırlaştırılırken diğer yandan da dişilerle beraber çalışmaya zorlanmışlardır.

Onbeşinci yüzyılda Avrupalılar Afrika’yı sömürge haline getirmeye başlayıp  İspanya ilk uluslararası köle pazarını kurduğunda, hayvanları sömürmek için kullanılan metaforlar, modeller ve teknolojiler insan kölelere karşı eşdeğer bir zulüm  ve güçle kullanıldı. Afrikalıları kendi doğal ortamlarından ve yuvalarından çalmak, acı içerisinde çığlık atan aileleri birbirinden koparmak, kölelerin vücutlarının etrafına zincirler sarmak, onları kıtadan kıtaya daracık bölmelerde çektikleri acıları ya da ihtiyaçlarını göz ardı ederek nakletmek, derilerine onların bir eşya olduğunu gösteren sıcak demirle damga vurmak, onları hizmetçi diye açık artırmada satışa çıkarmak, hizmet ve emekleri için üremeye zorlamak, çıkar elde etmek için hepsini sömürmek, onları nefret ve öfkeyle dövmek ve yığınlar halinde öldürmek… işte siyah kölelere uygulanan bu korkunç olayların hepsi ve daha nicesi öncelikle hayvan sömürüsü aracılığıyla geliştirildi ve mükemmelleştirildi.

Hayvanların evcilleştirilme süreci tarım toplumunda gelişirken insanlar hayvanlarla bir zamanlar aralarında var olan o iç bağları kaybettiler. Aristo zamanında ve ayrıca  St. Augustine ve Thomas Aquinas gibi ortaçağ teologlarının geri kafalı yardımlarıyla Batı’da insanlık hiyerarşik bir dünya görüşü geliştirmişti- buna Büyük Varoluş Zinciri adı verilmişti. Bu görüş, insanları zincirin en tepesine yerleştirirken diğer bütün varlıklar sadece bir araç konumunda görüyordu.

Patterson insanın insanı hakimiyet altına alması ve bunu kölelik, savaş ve soykırım gibi biçimlerde hayata geçirmesinin ilk adımının kurbanların kötülenmesiyle başladığının altını çizer. Ama insanlıktan çıkarmanın araçları ve metodları türcülükten türemiştir, tür ayrımcılığı Batı’nın diğer insanlara yönelik gaddarlığını desteklemiş, sürdürmüş ve meşrulaştırmıştır. Patterson şöyle yazıyor: “ her şeye hükmeden tür olma yolunda yükselişimizin tarihi boyunca hayvanları kurban etmemiz birbirimizi kurban haline getirmemizin hem temelini atmış hem de bir modelini oluşturmuştur. İnsan tarihinin incelenmesi buradaki örüntüyü açıkça ortaya koyar: öncelikle insanlar hayvanları sömürür ve katleder; ardından insanlar diğer insanlara hayvan gibi davranır ve onlara da aynısını yaparlar.”

Galip gelenler ister Avrupalı emperyalistler, ister Amerikalı sömürgeciler ya da Alman Naziler olsun, Batı saldırganlığı kılıç düellosundan önce kurbanlarını kelime oyunlarıyla kötülüyordu- kurbanları Afrikalılar, yerli Amerikalılar, Filipinliler, Japonlar, Vietnamlılar, Iraklılar ve diğer bahtsızlardı, hepsi de “sıçanlar”, “maymunlar”, “domuzlar” ve “pis hayvanlar” gibi kelimelerle aşağılanıyordu.

Bir kez vahşi hayvanlar olarak ya da insan dahi olamayan, beyazlara kıyasla alt evrim basamaklarında yaşayan canlılar olarak görüldükten sonra bu ezilmiş insanlara hak ettikleri şekilde davranılıyordu: bir kez hayvan olarak görüldükten sonra artık hayvan gibi avlanabiliyorlardı.

Ahlaki toplumdan sürgün edilen ilk canlılar olarak hayvanlar diğerlerini ezenler için çok uygun bir çöp kutusu sağlamış oldu. Buradaki bağlantılar gayet açık: “Hayvanların sömürülmesi ve katledilmesine dayanan bir uygarlık açısından kurban insanlar daha “altta” ve daha aşağılanmış oldukça onları da öldürmek de daha kolay hale gelir.

Böylece sömürgecilik Patterson’ın söyleyişiyle “insanların hayvan krallığı üzerindeki üstünlüğünün doğal bir uzantısı” oluyordu.

İnsanların hayvanları üstün zekaları ve teknolojileriyle boyunduruk altına alması gibi bir çok Avrupalı da beyaz ırkın “aşağı ırkları” emri altına alarak kendi üstünlüğünü kanıtlamış olduğuna inanıyordu.

Beyaz erkek rasyonelliğinin ahlaki değer çıtasında yükselmesi ile ırkçılık, tür ayrımcılığı ve cinsiyet ayrımcılığı arasında önemli paraleller vardır. Avrupalı sömürgecilerin Afrikalıları sömürmeyi meşrulaştırmak adına kullandığı argümanlar –siyahların insanlığın alt kademelerinde yer alması ve bir akıla sahip olma anlamında Avrupalılardan aşağıda bir konumda yer almaları gibi- insanların hayvanları avlamak, esaret altına almak, tuzağa düşürmek ve öldürmek için kullandığı argümanların aynısıdır. Batı’nın rasyonellik değerleri insanlığın ve toplumsal normalliğin özü olarak tanımlandıktan sonra, önce hayvanları farklılığın ölçütü oldu, bunun ardından da farklı, tuhaf, egzotik ve eksantrik insanlar ve tipler ya aşağı insan örnekleri ya da alt insan formları olarak kabul edildiler. Böylece, hayvanları insanlardan dışlamak için kullanılan kriterler siyahları, kadınları ve diğer birçok grubu “insanlık”tan ayırmak ve ayırd etmek için kullanıldı. Kadınların, siyahların ve hayvanların baskı altına alınması, biyolojik anlamda daha aşağı konumda olmaları sebebiyle bunların insanlara hizmet etmeleri gerektirdiği argümanına dayandırıldı. Batı düşüncesinde sözde rasyonal canlılar (yani elit, beyaz ve Batılı erkekler) Öteki’nin (yani kadın, farklı ırktan insanlar , hayvanlar) doğaları ve statüleri gereği rasyonellik anlamında eksik olduğu ve bu yüzden de hem aşağı, hem alt insan formu hem de aşağı insan örnekleri olarak kabul edilip onlara bu gerçeğe göre davranıldığını öne sürer. Irkçı kafa yapısı deri rengine dayanarak aşağı/üstün  hiyerarşisi yaratırken, cinsiyet ayrımcısı mentalite erkekleri ve kadınları daha yüksek ve daha aşağı varlık sınıflarına ayırır, tür ayrımcısı bakış ise biyolojik süremi insan ve hayvan şeklinde  iki zıt gruba ayırarak hayvanları nesneleştirir ve aşağılar. Irkçılığın nefret dolu bir beyaz üstünlükçülüğünden kök salması, cinsiyet ayrımcılığının geri kafalı bir erkek üstünlükçülüğünün ürünü olması gibi, tür ayrımcılığı da şiddet dolu bir insan üstünlükçülüğünün-yani insanların hayvanları istedikleri her türden amaç için kullanma hakkının olduğu sonucunda meydana gelir, daha geniş bakarsak, refahçılığın ahlaki sınırları içinde bu böyledir, ama aslında bunların hepsi resmi Hristiyanlığın ahlaki bavulundan arta kalanlardan başka bir şey değildir.

On dokuzuncu yüzyıla dek Darwin’in doğal seçilim teorisinin kötü bir şekilde kavrayan Sosyal Darwinistler Güçlü olan Haklıdır şeklindeki ideolojilerini sınıf hakimiyetinin değişmesi olası  ve şans eseri olduğunu söylemek yerine  onun doğal ve kaçınılmaz olduğunu göstermek için kullandılar. Bir Sosyal Darwinizm yorumu da Hitler ve Alman Naziler tarafından kullanıldı ve soykırım kampanyalarını meşrulaştırmaya yaradı. Nihayetinde türcülükten kaynaklanan Güçlü olan Haklıdır görüşü insanın hayvanlara yönelik barbarlığına destek vermeye devam ediyor, artık insanın üstün olduğu görüşüyle alakalı anlamsız ve gerçekçi olmayan bir sağduyu söz konusu.

Hayvan Yetiştiriciliği ve Irk Islahı

Hayvanları boyunduruk altına almanın insanları kontrol edip tahakküm altına alma amacıyla ne türden bir kavramsal model oluşturduğunu analiz ettikten sonra Patterson İkinci Bölüm’de hayvan yetiştiriciliği ile sterilizasyon ve ötenazi öldürme olayları gibi ırk ıslahı örnekleri arasındaki bağlantıları tanımlamaya başlar. Daha provokatif bir tarzda bu sefer 20.yüzyılın ilk dönemlerinde mezbahalarda hayvanların endüstriyel şekilde öldürülmeleri ile Soykırım sırasında Alman Naziler tarafından kullanılan bürokratik ve teknolojik mekanizmalar arasındaki gizli bağlantıları günyüzüne çıkarmaya başlar. Bazı okuyucular ondokuzuncu yüzyılın sonları ve yirminci yüzyılın başlarında ABD’nin (hem anaakım basım hem de “eğitimli” ve “liberal” elit basın) ırkçı ideolojiler tarafından ne derece etki altında kaldığını öğrenip şaşırmaları da mümkün.

Görünen o ki, Yerli Amerikalı uluslara yönelik kölelik ve soykırım savaşlarını çok kuvvetli bir ırkçılığın başlatıp sürdürdüğünü ve meşrulaştırdığını biliyoruz; ama ırkçılık ayrıca Hitler ve Alman Nazizminin politikalarını ve düşüncelerini de biçimlendirerek bilim adamlarının ve elitlerin düşüncelerini etki altında bırakmıştır.

Patterson, ondokuzunca yüzyılda Batılı “bilimlerin” aslında temelde sömürgecilik, ırkçılık ve Avrupamerkezliliği meşrulaştırmaktan başka işe yaramadığını, insan doğasının gerçeklerini, beyaz Avrupalıların en tepede ve koyu tenlilerin en alt basamakta yer aldığı türden bir hiyerarşi kurmak amacıyla bilimlerin amacından saptırıldığını söyler. Charles Lyell ve Georges Cuvier gibi günümüzün önemli bilim adamları ırkçı rezillikler sergilemeyi becerdiler. Örneğin Cuvier  Afrikalıları  “insan ırkları arasından en aşağı konumdaki ırk, bedensel formları aynı vahşi hayvanlarınki gibi” diye tanımlamıştır.

Ünlü Alman düşünür ve biyolog  Ernst Haeckel “ekoloji” kelimesini ilk kullanan bilim adamıdır, ve kendinden son derece emin bir şekilde şunları söyleyebilmiştir: “Batılı olmayan ırklar uygar Avrupalılara kıyasla psikolojik anlamda memelilere (köpek ve büyük kuyruklu maymunlara) benzemektedir. Bu yüzden onların hayatlarının değeri konusunda tamamen farklı bir yaklaşım sergilemeliyiz”.

Fransız patolog ve antropolog Paul Broca sözde bir bilim dalı olan craniometri(kafatası ölçme bilimi) bilimini icat etti, bu bilim (!) aracılığıyla insan kafatasları ölçüldü ve beyin büyüklüğünün zekayla alakalı olduğu ispatlanmaya çalışıldı; bu da aslında politika ve ideolojinin bilimsel çalışmaları nasıl yolunda çıkarıp kandırabileceği ve hakikatin şeklini  bozacağını gösteren paradigmatik bir örnek oldu. Broca ve diğerleri beyaz Avrupalıların en büyük kafatasına sahip olduğu ve böylece  insanlığın en üst örnekleri olduğu iddiasını “kanıtlayacak” art niyetli ve sahte metodlara başvurdular.

Irk ıslahı özellikle ondokuzuncu yüzyılın sonları ve yirminci yüzyılın başlarında büyük bir etki gösterdi, özellikle ABD ve Almanya’da etkileri görüldü. İnsan genini manipüle edip “geliştirme” çabaları ilk tarım toplumlarında en büyük ve en güçlü hayvanları yetiştirme denemeleriyle ortaya çıktı. Nazilerin siyah, Yahudi, ve entelektüel ve fiziksel  anlamda ”uygunsuz” ve “aşağı” gördüğü insanlara uyguladığı ırk ıslahı, onları hayvanlarla eşdeğer görerek insanlıklarından soyutlanmalarına sıkı sıkıya bağlıydı. Irk ıslahı ABD’de gerçek sonuçlar elde etti, 1920’lere dek onbinlerce insan sterilize edilmişti. Bu kampanyalar Alman Nazizmi üzerinde doğrudan ve devasa bir etki yarattı. Hitler ABD politikalarını inceledi ve ABD’nin ırk ıslahı konusundaki öncülüğünü ırk ıslahını en uç noktaya kadar götürerek ele geçirdi-“nihai çözüm” Hitler’in hayvanlara, böceklere ve hatta bakteriye benzettiği milyonlarca insanların katledilmesiyle hayata geçti.

İki Soykırımın Hikayesi

“Bizler bu dünyanın canlılarıyla avcı insan elinde mızrağıyla ormana daldığından beri savaş halindeyiz. İnsan emperyalizmi hayvanları her yerde köleleştirdi, baskı altına altı, öldürdü, parçaladı. Etrafımızda canlılar için hazırlanmış köle kampları yer alıyor, endüstriyel çiftlikler ve dirikesim laboratuarları, Dachau ve Buchenwald toplama kampları  var her yanımızda. Hayvanları gıda için katlediyoruz, onları kendi keyfimiz için aptalca numaralar sergilemeleri için zorluyoruz, spor adına onları tüfeklerle vuruyor, kancalar takıyoruz. Hayvanların yuvası olan yabanı paramparça ettik. Türcülük cinsiyet ayrımcılığından bile daha derinlerimize kazınmış durumda, bu kadar derinlik yeter.” Ronnie Lee, ALF kurucusu

Patterson ABD’nin Alman Nazizmine etkisinin sadece ırk ıslahının büyük etkisiyle değil hayvanların endüstriyel tekniklerle öldürülmesiyle de büyüdüğünü öne sürüyor. Hem ideolojik olarak (ırkçılık ve ırk ıslahı) hem de teknolojik olarak (seri üretim/öldürme modelleri) Naziler ihtiyaç duydukları ilhamı ABD’den aldılar, öyle ki “Auschwitz’e giden yol Amerika’dan geçiyor” ve “nihayetinde bir mezbahadan başlıyordu”.

ABD’de otomobil  devi Henry Ford, Auschwitz ve Dachau’ya giden yolun hazırlanmasına yardım etti. Ford 1920’lerde kendi haftalık gazetesinde Yahudi aleyhtarı yazılar yayımlayan sert bir anti-Semitistti. Yazılarını kitap haline getirdi ve “Uluslararası Yahudi” adlı kitabı ABD’de ve Avrupa’da 500 bin adet sattı, “anti-Semitist hareketin kutsal kitabı haline geldi.”

Hitler, Ford’un kitabını göklere  çıkarıyordu, kitabı askerlerin ve subaylarının okumasını sağladı. Hitler Ford’a bir öncü olarak bakıyordu, bir yoldaş, vizyon sahibi bir adam olarak bakıyordu,, “Henry Ford benim ilham kaynağım” diyordu. Öylesine bir ilham kaynağı ki ofisinde gerçek boyutlarda bir Ford portresi bulunuyordu.

Ford Hitler’in övgülerini gururla kabul etti, ardından Ford’a ait bir yan kuruluş Alman ordusunun araçlarının tedarik etmeye başladı. Zehirli anti-semitizmine ek olarak endüstriyel teknoloji metodları aracılığıyla başka bir açıdan da yardım etmiş oldu. Ford’un seri otomobil üretimi için kullandığı için aynı teknikler Naziler  tarafından seri öldürme amacıyla kullanıldı. Hayati önemi olan ama az bilinen bir gerçek ise bu tekniklerin aslında et tüketicisinin taleplerini karşılayacak şekilde hayvan cesetlerinin parçalanması ve hayvanların elverişli şekilde öldürülmesi amacıyla öncelikle mezbahalarda geliştirilmiş olmasıdır. 1865’te Chicago’daki devasa ağılların arasında et paketçileri öldürme eyleminin etkinliğini ve hızını artırmak amacıyla taşıma konveyörünü kullanmaya başladı. Mezbahalar işbölümü teknikleri konusunda öncülük etti- “kemikçiler”, “yarıcılar”,”kenar kesiciler” gibi farklı takımlar farklı görevleri yürütüyor ve hepsi de seri üretimin alt biçimleri için çalışıyordu.

Ford’un Chicago mezbahalarına yaptığı bir ziyaret montaj hattı ve  işbölümü tekniklerini adapte etmesi konusunda ilham kaynağı oldu, amaç; birbirinin aynısı otomobillerin sonsuz bir seri halinde üretmekti. Ama teknolojik aşılama orada sona ermedi. Patterson şöyle söylüyor, “Yirminci yüzyılın kanıtlayacağı gibi Amerika’daki mezbahaların endüstriyel itlafı ile Nazi Almanyası’nın montaj hattı seri itlafı arasında sadece bir adım vardı”. Bu yüzden tarihçiler Henry Ford’a seri üretimin mucidi olarak değil, Gustavus Swift ve Philip Armour gibi et paketleme devlerinin mucidi olarak bakmalı.

Gaddarlık dolu kasaplıklarını kolaylaştırmak için Naziler insanları öldürmenin hayvan öldürmekle aynı şeymiş gibi görünmesini istediler. “Güçlü olan haklıdır” ideolojisi insanların hayvanlara yönelik gaddarlığını meşru çıkarmak için başvurduğu bir ideolojiydi, bu ideoloji Nazi ideolojisinin temelini oluşturuyordu, Hitler bu konuda şunları söylemişti: “ İnsan mücadele prensibi için önemli olan her şeyi tek bir ırka borçlu (Aryan ırkı), bu ırk kendini başarıyla ileriye doğru taşıdı. Nordik Almanları kaldırın, geriye sadece maymunların dansı kalır.”

Hitler’in temel bakışı doğanın mücadele yasasıyla yönetildiğiydi, dünya görüşünü şu cümlelerle özetlemiştir Hitler: “Güce sahip olmayan, hayatta olma hakkını kaybeder”.

Chicago ve Auschwitz’deki üretim sistemlerinde amaç ; hız, yeterlik ve maksimum öldürmedir; süreç farklı görevleri yerine getiren işçilerin yer aldığı işbölümü aracılığıyla hayata geçirilir. Aynen nakliyattan gaz vermeye dek, devasa bir sosyal üretim bandı aracılığıyla, Naziler esirlerin sürekli hareket halinde olmasını sağladılar, bir grup diğer grubun peşinden feci sonuna doğru yol alıyordu. Mezbahalarda olduğu gibi, hastalar ve sakatlar hemen ortadan kaldırıldı. Hem insanlar hem de hayvanlar sıkış tıkış vagonlara bindiriliyor ve trenlerle son istasyonlarına doğru naklediliyorlardı. Naziler Yahudileri ölümlerine sığır vagonlarıyla taşıdılar, Yahudiler geçici olarak mezbahalarda vagonlardan indirildiler, geçici olarak hayvan kulübelerinde esir edildiler, ardından hayvanların nakledilmesi amacıyla kullanılan yollara sevk edilerek ölüme gönderildiler.

Öğrenilen Dersler, Kaybedilen Dersler

“Şu anda dünyamız milyonlarca hayvanın  yok edilmesine ve acı çekmesine dayanıyor. Bunu algılamak ve bunu değiştirmek için hem kişisel hem de sosyal anlamda bir şeyler yapmak için din değiştirmeye benzer bir şekilde bir algı değişikliği yaşamak gerekiyor. Bir kez diğer türlerin acısı ve dehşetini kabul ettikten sonra toplumumuzu destekleyen sonsuz ızdırap permütasyonlarının daima farkında olacağınız için bir daha hiçbir şey eskisi gibi olamaz, siz bu algı değişikliğine direnmedikçe.”

Arthur Conan Doyle

“Soykırımda hayatta kalanların çoğu etobur; çoğu da Almanların Yahudilerin çektiği acıyı umursamaması gibi hayvanların neler yaşadığını umursamıyor bile. Peki bu ne anlama geliyor? Soykırımdan hiçbir şey anlamadığımız anlamına geliyor.”

Arthur Kaplan

Human Holocaust

Animal Holocaust

Patterson’ın anlatısını okurken bir çok okur, yazarın insanların ve hayvanların çektiği acıyı karşılaştırması cüretinde bulunmasından rahatsız olmuş olabilir; ama Patterson bu tür ayrımcısı rahatsızlık hissini kitabın üçüncü bölümünde yatıştırıyor. Burada, sıklıkla orijinal araştırmalara ve röportajlara başvurarak Patterson Almanya ve Avusturya’da yaşayan Soykırım’da hayatta kalanlarla ve Yahudilerle görüşüyor, bu insanların çoğu aile üyelerini Nazi terörüyle kaybetmiş insanlar. İnsan soykırımı sonucu yaralanan çoğu Yahudi hayvan soykırımıyla hiçbir bağ kurmazken hem türcü hem de etobur kalmaya devam etmişti, oysa bir çok Yahudi eylemci, sanatçı ve entelektüel Nazizm deneyimi ve toplama kamplarında yaşadıkları tecrübe sonucunda  zulüm altında inleyen bütün canlılara daha büyük bir empati duyarak vejetaryenliğe yönelmişti. Dachau’da 1940-1945 senelerinde tutuklu olarak bulunan Edgar Kupfer-Koberwitz’in güzel bir şekilde ifade ettiği gibi, “Hayvan yemiyorum; çünkü başka canlıların acısı ve  ölümüyle beslenerek yaşamak istemiyorum. Kendim o kadar acı çektim ki kendi acıma bakarak diğer canlıların acılarını hissedebiliyorum.”

Zorlayıcı anlatılar ortaya koyarak Patterson önemli noktaları birleştirmeyi öğrenmiş bir çok önemli Yahudinin hayatlarını ve ahlaki uyanış anlarını tartışıyor, bu kişiler arasında Farm Animal Reform Movement(FARM-Çiftlik Hayvanları Reform Hareketi) kurucusu Alex Hershaft; ANimal Liberation kitabının yazarı ve ahlakbilimci Peter Singer; ünlü hayvan hakları eylemcisi  Henry Spira gibi insanlar yer alıyor. Patterson’ın sözünü ettiği başka bir önemli Yahudi figürü daha var, 1978 Nobel ödülü sahibi Isaac Bashevis Singer. Singer’ın öyküleri ve romanlarındaki karakterlerin çoğu vejetaryen, ayrıca hayvanları da içine alacak şekilde insan toplumunun sınırlarını aşan evrensel bir merhamet etiğini savunan kişiler bunlar. Singer kan dökülmesine karşı çıkan ama günlük yiyecek seçimlerinde aynı kanın akmasına sebep olan insanların ikiyüzlülüğünden söz eder, eserlerinde karakterleri aracılığıyla şu tür keskin sözler söyler:

“Bir canlıyı öldürürken nazik olamazsınız, sizden daha zayıf olan bir canlıyı alıp onu  öldürürken, işkence ederken adil olamazsınız.”

“İnsanlar mutluluklarını başkalarının şanssızlığı üzerine kurarak yaşamamalı”.

“Et yiyen her insan…her bir ısırıkla…güçlü olanın haklı olduğunu haykırır”.

Singer, insanların birbirlerine ve hayvanlara uyguladığı şiddet arasında geniş bağlar kurar, Güçlü olan haklıdır ideolojisinin de özünde faşist bir ideoloji olduğunu savunur. “İnsanın keyfine nasıl gelirse o şekilde başka bir türe dilediği gibi davranması en aşırı ırkçı teorilerin örneğini oluşturmuştur, yani güçlü olan haklıdır prensibini haklı çıkarmıştır.”

Singer için “hayvanları öldürmekle Hitler tarzında gaz odaları yaratma ve Stalin tarzı toplama kampları kurmak arasında sadece küçük bir adım var(dır)…İnsan elinde bir bıçak ya da tüfekle durup da kendinden daha zayıf olanları öldürmeye devam ettikçe adalet diye bir şey olmayacak”tı. “Nazilerin Yahudilere yaptığını insanlar hayvanlara yapıyor”du.

Kısa öyküsü “The Letter Writer/Mektup Yazarı”’nda Singer Alman Nazilerinin şiddeti ile insanların bütün dünyada hayvanlara karşı yürüttüğü tiranlığı karşılaştırır:” Ne biliyor bu insanlar… bu akademisyenler, bütün bu filozoflar, dünyanın bütün liderleri? Onlar kendilerini bütün türlerin en saldırganı olan insanın evrenin gözbebeği olduğuna inandırmışlar. Diğer bütün canlılar ona yiyecek olmak için, post olmak için yaratılmışlar, işkence görmek için, yok edilmek için. Hayvanlar söz konusu olduğu sürece bütün insanlar Nazidir; hayvanlar için bu, sona ermeyen bir Treblinka’dır.”

Türcülük-ya da insan üstünlüğü- ideolojisi on binyıldan uzun zamandır insanın hayvanları boyunduruk altına alma sistemlerini pekiştirdi. Devasa şiddet zincirindeki bağları zekice kavrayışıyla Dachau’da hayatta kalan Koberwitz şöyle yazmıştır, “İnsanlar hayvanlara işkence edip onları öldürdükçe, insanlar insanlara da işkence edip öldürecek—savaşlar yaşanacak; çünkü öldürmek için pratik lazım ve önce küçük ölçeklerde öldürmeler öğrenilmeli.”

Koberwitz gibi zorlayıcı karakterlere ek olarak, Patterson Dr. Helmut Kaplan’ın hayatını ve düşüncelerini de yazıyor. Frankfurt’taki dev bir ilaç şirketini yönelik bir protestoda Kaplan toplama kamplarının aslında hiçbir zaman varolmadığı  şeklindeki revizyonist yalana ek olarak ölüm kamplarının artık varolmadığı, toplumun uygar olduğu ve artık şiddete ve barbarlığa dayanmadığı yalanını da idrak ederek Alman vatandaşlara destek olmuştu. Isaac Bashevis Singer’la beraber Kaplan da şunları söylüyor, “ Nazilerin Yahudilere yaptığı her şeyi bugün biz hayvanlara yapıyoruz. Onların başına gelen her şey Nazi soykırımının tamamen aynısıdır”.

Soykırım gibi, insanlar hayvanların başına ne geldiğini öğrenmek istemiyorlar, reddetme hali içerisindeler; yakılmış insanların dumanları arasında  işini görmeyen devam eden “İyi Almanlar”ın bir benzerini ahlaki iyilik ve merhamet numarası yapan; ama yiyecek seçimleri hayvanlara yönelik soykırımı devam ettirmeye yarayan önyargılı iki yüzlülerden başka bir şey olmayan “İyi İnsanlar”da görebiliriz.

“”Tabağınızdaki Soykırım” Tartışması

“Auschwitz, bir insan bir mezbahaya bakıp da “ama onlar hayvan” diye düşündüğünde başlar.”

Theodor Adorno

“Mezbahalar olduğu sürece, savaşlar da olacak”.

Tolstoy

“Bebek Kasapları”

“Hayvanlar için bütün insanlar birer Nazidir”

“Tabağınızdaki Soykırım”

”Yürüyen İskeletler”



İnsan ve hayvan soykırımı arasındaki derin mantıksal bağların farkında olarak, Patterson’ın kitabı ve bazı ilerici Yahudi akademisyenlerin sözlerinden ilham alarak PETA 2002 yılı Şubat ayında 100 Amerikan şehrini ve yabancı şehirleri dolaşacak bir sergi hazırladı. “Tabağınızdaki Soykırım” , sekiz adet panelden oluşuyordu, bu panellerde fabrika çiftliklerinde ve mezbahalarda yaşanan ölüm  olayları ve yaşanan acıların fotoğrafları ile Nazi toplama kamplarındaki dehşet ve terörün görüntüleri paralel şekilde sergileniyordu.

İnsanları düşünmeye sevketmek ve kayıtsızlığı kesintiye uğratmak amacıyla klasik şok etme taktiklerini kullanan PETA bu serginin “ Soykırım sırasında  “yaşamaları gereksiz”” görülen Yahudilerin, Çingenelerin, eşcinsellerin ve diğerlerinin kurban edilmesi ile modern toplumun hayvanların katledilmesini istismar edip meşrulaştırması arasında paralellikler bulup insanları düşünmeye sevkedeceğini umuyordu.

PETA’ya göre fotoğraflar “Singer’ın hayvanlar söz konusu olduğunda bütün insanlar Nazidir, sözünü rahatsız edici bir açıklıkla gösteriyordu”.

Ingrid Newkirk serginin mantığını şu şekilde açıkladı:

“”Tabağınızdaki Soykırım” kampanyası insanları sistematik sömürü ve aşağılama formlarına karşı duyarlı hale getirebilme amacıyla hazırlandı, fabrika çiftlikleri ve mezbahalarda kullanılan metodlar ve mantığın toplama kamplarında kullanılan metod ve mantığın aynısı olduğunu gösterme amacıyla hazırlandı. Her iki sistemin de güçlü olan haklıdır şeklinde ifade edilen ahlaki denkleme dayandırıldığını ve  diğer türlerin veya kültürlerin bu sebeple kusurlu ve harcanabilir görüldüğünü anlıyoruz. Her birisinin kendi mekanizmaları ve amaçları var; ama her ikisi de masum ve kendini savunma konusunda hiçbir aracı bulunmayan canlıların hem gereksiz hem de ölçemeyeceğimiz kadar  çok acı çekmesine sebep oluyor.”

Tartışma yaratan sergi bir çok Yahudi ve Yahudi olmayan insanı fabrika çiftlikleri ve toplama kamplarının eşit görülmesi sebebiyle rahatsız etti.

Anti Defamation League Başkanı Abraham Foxman serginin “rezillik olduğunu, küstahlığı yeni boyutlara taşıdığını” söyledi. PETA tarfından milyonlarca Yahudinin bilinçli olarak katledilmesi ile hayvan hakları meselesinin karşılaştırılmasının rezillik olduğunu, söyledi. ABD Soykırım Müzesi yasal danışmanı Stuart Bender da PETA’dan Soykırım materyallerini yanlış şekilde kullanmaya son vermesini istemiştir.

Ancak Patterson hayvan ve insan köleliği veya insan ve hayvan soykırımı arasında benzerlikler olduğunu göstermenin hiç de uygunsuz olmadığını ortaya koyuyor, bu tür benzetmelere gösterilen aşırı tepkiler, bir çok açıdan aslında anlaşılabilir olsa da, ahlaki anlamda bir miyopluk örneğidir, Nazilerin Yahudilere karşı kullandığı aynı hiyerarşi ve değersizleştirme yapılarını kullanır, ayrıca insan soykırımının daha büyük anlamlarını kavrayabilme anlamında başarısız olmuştur.

Öncelikle Patterson hayvan soykırımı üzerine yapılandırılan insan soykırımına dair güçlü bir argüman ortaya koyar, bu yapılandırma hem ideolojik hem de teknolojik anlamda meydana gelmiştir, yapılacak önemli ve amaca uygun benzerlikler bulunmaktadır. Her iki durumda da canlı grupları aşağılık olarak damgalanmakta, aile ve yuvalarından kopartılmakta, rasyonalize edilmiş bürokratik şekillerde nakledilip işlenmekte ve nihayetinde artık varolmalarının bir faydası ya da yararı olmadığında ise öldürülmekte, yok edilmektedirler. Burada kafes ya da hücrelerde esir tutulan, hasta ya da zayıflıktan kurumuş halde kamyon ve vagonlara tıkıştırılan, ölümüne çalıştırılan ve gaz odalarında öldürülen ( ya da hayvanlar için çok daha kötü bir kader olarak, daha bilincini kaybetmemişken parçalara ayrılan) insan ve hayvanlar arasında önemli bir paralellik var. İkinci olarak, Patterson’ın kitabında  üçüncü bölümde gösterildiği gibi, bir çok Yahudi ve Nazi kurbanı hayvan ve insan soykırımı arasındaki ilişkiyi kavramanın öneminden söz eder, hem düşünce hem eylem anlamında bir kavrayış söz konusudur, Diğer insanlar neden bunu yapmasın ki?

Burada PETA sergisinin Yahudi yazar Charles Patterson’dan ilham alındığını belirtmekte yarar var; sergi Yahudi Soykırımı kurbanları ve soykırımda hayatta kalabilenlerin söylediği sözlere dayanıyor; adı gizli bir Yahudi hayırsever tarafından finanse edildiğini; Soykırımda bir çok yakının kaybeden bir PETA eylemcisi olan Matt Presscott tarafından da bir araya getirildiğini belirtmek gerek. Serginin amacı, hayvanlar ve insanlar arasındaki belirgin farklılıkları göz ardı etmek değildi, soykırımların farkları olsa da önemli olan derin benzerliklerin altını çizmekti. Burada amaç; baskı altındaki insanların ve hayvanların ortak doğasına işaret ederek aslında acının acı olduğu, ızdırabın ızdırap olduğu ve bütün türlerin kendi çevre ve ailelerinden kopartıldığında, küçük kafeslerde esir edildiklerinde, ölene dek çalışmaya zorlandıklarında, üzerlerinde deney yapıldığında, öldürülmeden önce korku ve endişe içinde yaşarken hep aynı psikolojik ve fiziksel işkenceyi yaşadığını göstermektir. Ama elbette burada dikkat edilmesi gereken bir şey var: zulüm görmüş insan grupları hayvanlarla karşılaştırılınca kendi tecrübelerinin başka bir grup adına sömürüldüğünü hissediyor sıklıkla, amaç istediği kadar geçerli ya da samimi olsun fark etmiyor ( çoğu eleştirmen PETA’nın amaçlarının saygı duymaya değmeyeceğini düşünüyordu), ama bunun böyle olmasının sebebi, zulüm görme sebeplerinin en başta zaten hayvanlara benzetilmiş olmaları. Ama PETA, Patterson ve bir çok Yahudi yazar tarafından yapılan benzetmeler (hayvan hakları toplumu da dahil) ideolojik olarak gerici değil, tam tersine hiyerarşi, tahakküm, sömürü, önyargı ve şiddeti daha kapsamlı bir eşitlik etiği ve prensibi geliştirmek amacıyla yenmek istiyor.

 

 

Dahası, sergi,- Patterson’ın kitabı da- insanları hayvanlara indirgemek değil; hayvanları saygı hak ettikleri, içsel değerlerinin kabul edildiği, onlara ait haklara sahip oldukları, acı ve ızdıraptan uzak mutluluk ve keyifle özgürce yaşamaları anlamında insanların bulunduğu konuma yükseltmek amacı taşıyor. Son olarak, ister eleştirmenler kabul etsin ya da etmesin, zulüm modları arasında benzerlikler bulunuyor, hem birbirinin hayata geçmesine yardımcı oluyor hem de birbirlerini güçlendiriyorlar, bunların bütüncül bir hiyerarşi, tahakküm ve zulüm kompleksi olarak analiz edilmesi ve her birisinin temelinde hayvanların boyunduruk altına alındığı gerçeğinin altının çizilmesi gerekiyor. Matt Prescott bunu şöyle anlatıyor, “ Soykırımı mümkün hale getiren aynı kafa yapısı- yani aşağı ya da farklı gördüğümüz kim varsa ona ne istersek onu yapabileceğimiz şeklindeki kafa yapısı hayvanlara her gün bu zalimlikleri yapabilmemize izin veriyor. Gerçek şu ki, bütün hayvanlar acı hissediyor, korku ve yalnızlık hissediyor. İnsanlardan Yahudilerin ve diğer insanların Soykırım’da yaşadıkları şeyin aynısını hayvanların her gün fabrika çiftliklerinde yaşadığını anlamalarını bekliyoruz.”

Dr. Martin Luther King’in şu sözünü insan topluluğunun dar sınırlarını genişleterek bütün hayatı kucaklayacak şekilde düşünebiliriz: “ herkes özgür olana dek hiç kimse özgür olamaz”. PETA’nın  insan ve hayvanların yaşadığı acılar arasında benzetmeler yapmasına yönelik saldırılarda hem ahlaki bir ikiyüzlülük hem de türcü bir çifte standart söz konusu, daha geniş bir etik uğruna dönüştürülmesi gerekiyor bu durumun. NAACP ve Anti Defamation League gibi gruplar PETA’dan insanların yaşadığı zulümlere karşı daha duyarlı olmasını isterken  Siyahların ve Yahudilerin de PETA’yı hayvanlar adına ahlaki argümanlar yürütürken bu tür ayrımcılıklara uğramış insanların kendilerini istismar edilmiş, sömürülmüş hissetmesini anlayışla karşılamadığı yönünde eleştirilerle karşılaşıyoruz.

Bu eleştiriler bir çok durumda geçerli olmuş olabilir, ayrıca bu tür insanların hayvanların uğradığı zulmü anlama ve empati kurmak amacıyla çaba gösterdiğini de belirtmek gerek. PETA Yahudi ve Siyah sömürüsünün görüntülerini bu insanların itiraz ettiği şekilde kullanabilir ama, bu insanların özel hayatlarında et yediğini belirtmek daha doğru. Bu durum da ahlaki toplumu genişletmek amacıyla iyi niyetli ama belki acı çeken insanların görüntülerinin uygunsuz şekilde sergilenmesinden çok daha ciddi bir hakarettir. Gerçekten de NAACP’nin seri hayvan işkencecisi ve katili Michael Vick’i savunması utanç vericiydi, hayvanlara yönelik grotesk bir ahlaki sempati eksikliğinin kanıtıydı  ve elbette ırkçıların Siyahlara gösterdiği duyarsızlıktan ( ya da zevkten) bir farkı yoktu.  Etik, merhamet, nezaket, adalet, sevgi ve diğer insanlık değerlerine en iyi şekilde sahip olduğunu iddia eden bir çok insan hayvan ve insan soykırımı ile insan ve hayvan köleliği arasında benzerlikler bulunduğunun söylenmesine karşı çıkıyorlar, böylece hayvanların çektiği acıları sıradanlaştırıp değersizleştirmeye ve yüzleşmeleri gereken ağır ahlaki meselelerin sorumluluğundan uzak durmaya çalışıyorlar. İnsanlığın ahlaki miyopluğu insanlar şiddet ve zulüm kurbanı olup da “bize hayvanmışız gibi davranıldı” diye itiraz ettiklerinde, sanki insanlara gaddarlık yapmak kabul edilemez bir şeyken hayvanlara yapmak kabul edilebilir bir şeymiş gibi davrandıkları zaman daha da net bir şekilde ortaya çıkıyor.

İnsanlara ve hayvanlara yönelik kasıtlı katliamlar arasında benzerlikler ve devamlılıklar bulunmuyorsa bu, hayvanların insanlar gibi fiziksel ve mental acı çekmemelerinden kaynaklanmıyor, tam tersine hayvanlar hem nicelik olarak (kürk çiftliklerinde, fabrika çiftliklerinde ve deney laboratuarlarında yaşadıkları işkencenin yoğunluğu) ve niteliksel olarak (acı çekip ölenlerin sayısı) daha fazla acı çekiyorlar. Baskı altındaki birkaç insan grubu ahlaki destekten yoksunken, bazen uluslararası ölçekte, hayvanlara yönelik kitlesel bir destek bulmak yerine hayvanların kitlesel olarak tüketildiğini görüyoruz. Edebiyatta Nobel ödülü kazanmış olan  Güney Afrikalı yazar J.M.Coetzee’nin şu sözlerini düşünmemiz gerek: “Açık açık söyleyeyim: Hitler’in yapabileceği her şeye meydana okuyan, hatta onu cüceleştiren bir aşağılama, zulüm ve katliam yatırımıyla her yanımız sarılmış durumda; bizimki sonu olmayan bir yatırım, öyle ki kendi kendini yeniliyor, dünyaya sadece onları öldürmek amacıyla tavşanlar, kümes hayvanları, büyükbaş hayvanlar getiriyor.”

Her yıl, dünyanın her yanında 45 MİLYARDAN FAZLA HAYVAN sadece yemek amacıyla tüketiliyor.

Bu insanı hayrete düşüren sayı insan nüfusunun neredeyse 7 katı. Sadece ABD’de  her yıl 10 milyardan fazla hayvan yenmek üzere  öldürülüyor-günde 27 milyon hayvan, dakikada 19 bin hayvan. ABD’de öldürülen 10 milyar hayvandan 9 milyarı tavuk; her gün ABD’de 23 milyon tavuk insan tüketimi için öldürülüyor, saniyede 269 hayvan demek bu. Tüketilen milyarlarca hayvana ek olarak insanlar 85 milyar deniz hayvanını da öldürüp tüketiyor (ABD’de 17  milyar hayvan).

Milyarlarca hayvan bilim adına  ölüyor, eğlence, spor, moda (yani deri, kürk ve yün endüstrileri)ya da yollarda araba ve kamyonların altında kalarak ölüyorlar. Dahası, çok daha fazla sayıda hayvan türü gezegen tarihindeki altıncı yokoluş krizine girerken yok oluyor; bu sefer doğal olaylardan değil insanlardan kaynaklı bir yokoluş süreci söz konusu. En son kriz 65 milyon yıl önce gezegen üzerindeki dinozorların ve varolan bütün türlerin %95’inin yok olmasıyla son ermişti.

Bu noktada ünlü İngiliz din adamı ve yazar William Ralph Inge’in şu sözlerini hatırlamakta yarar var: “Hayvanların geri kalanını  köle haline getirdik ve  kürklü ve tüylü kuzenlerimize o kadar kötü davrandık ki şüphesiz hayvanların bir dini olsaydı Şeytan deyince akıllarına insan gelecekti”.

Zulüm Benzerlikleri

Endüstriyel ağılların yapılması, hayvanların tamamen nesneleştirilmesi ve masum canlıların mekanize şekilde öldürülmeleri insanlık için, bu tür bir sürecin Nazi Almanyası’nda olduğu gibi, insanları yok etmek için de kullanılabileceği yönünde bir uyarı görevi gördü. Eğer insanlar hayvanları sömürmemiş olsaydı insanları da sömürmemiş olabilirlerdi ya da en azından diğer canlıları boyunduruk altına almaya yönelik kavramsal modeller ve teknolojiler geliştirmemiş olacaklardı. Patterson şöyle söylüyor, “Bu kavramları daha iyi anlamak gezegenimizin daha insancıl ve herkes için daha yaşanabilir bir yer olmasına yardımcı olabilir. Yeni bir farkındalık tehlike altındaki gezegenimizin hayatta kalması için hayati önem taşıyor.

Kitabın en önemli amacı yeni bir etik ve yeni bir algı modunu savunmak. “Eternal Treblinka” baskı, tahakküm, iktidar ve hiyerarşiye yönelik kavrayışlarımızda radikal bir kayma meydana getiriyor. Bu kitap hem bu değişimlerin bir etkisi hem de umarız tahakküm ve hiyerarşiyle yönelik politik direnişi derinleştirme görevi gören bir katalizördür. İnsanların hayvanları kölelik, ırkçılık, sömürgecilik ve anti-Semitizm amacıyla tahakküm altına almasının önemini belirten geniş çerçevesi ile Eternal Treblinka Soykırım çalışmalarında, sömürge çalışmalarında, sömürge dönemi sonrası çalışmalarında ve AfroAmerikan çalışmalarında devrim yaratmalı. Ama bu ancak akademik çevredeki insancı ve kaba radikaller ve ilericiler türcü gözbağlarını çıkarıp hayvanların maruz bırakıldıkları durumun korkunçluğunu kavrarlarsa, hayvanların haksız yere ve gereksiz şekilde sömürülmelerinin ahlaki yanlışlığını anlarlarsa ve insanın insana ve  insanın hayvana tahakkümünün aynı önyargılı, güç odaklı ve patolojik şiddet dolu kafa yapısının içinde bulunduğu daha geniş bir yapısal matriksten kaynaklandığını anlarlarsa olabilecek bir şey. Batı uluslarında politik direnişler, hayvan özgürlüğü, insan özgürlüğü ve dünya özgürlüğünün bir hedef diğeri olmadan gerçekleşemeyecek şekilde birbirine bağlı olduğunu anlayan insan sayısı arttıkça bir kuantum sıçraması meydana getirecek.

Gerçek bir devrimci sosyal teori ve hareket bir türün üyelerini baskıdan kurtarmaya çalışır ama, aslında hem her türün hem de dünyanın insanın tahakkümü  ve sömürgeleştirmesinden kurtarılması gerekiyor. Geleceğe yönelik “devrimci bir hareket” eğer adına layık olmak istiyorsa hiyerarşinin kadim köklerini kavrayarak araçsallığı ve bütün hiyerarşi biçimlerini yenmeyi başarabilecek bir yeni doğa etiği geliştirebilecektir.

İnsancılık bir önyargıdır, gericilik ve yıkıcı bir üstünlük iddiasıdır; olgunlaşmamış , işlevsiz, antika ve  bayat bir dogmadır; Akıl kilisesinden çıkma bir çeşit fundamentalizmdir, bir kabile ahlakıdır- birisinin sizin kabilenizden birisini öldürmesi yanlıştır ama diğer kabileye yönelik barbarlık mazur görülür. İnsancılık sahte bir evrenselciliktir, bir Kant şarlatanlığıdır, etiğe yönelik iki yüzlü bir hiledir, işlevsiz bir insan kimliği ve bizi daha derin bir evrimsel çıkmaz sokağa sürükleyen kozmolojik bir haritadır.

Patterson’ın kitabının derin değeri hayvan bakışını ortaya sürmektir- hem analitik hem de etik olarak- ve insanın çıkarları ve politikalarının spektrumu içerisinde bunun hayati önemi net bir şekilde ortaya koymaktır.  Patterson’ın insanların hayvanlar üzerindeki tahakkümünü kökünden sökmek arzusunu paylaşıp destekler ve hayvan sömürüsünün insan varlığı açısından devasa sonuçlarını netleştirmek isterken ona iki eleştiri getirmek istiyorum. Birincisi, Patterson’ın her türden baskı biçimlerini ana bir kaynağa indirgemek istemesi, net başlangıçlar ve muğlak olmayan başlangıçlar isteyen metafizik özlemlerle alakalı bir durum. Hayvanların tahakküm altına alınmasının insanların da boyunduruk altına alınması için temel bir durum olduğuna  şüphe yok  ama belki efsanevi “ilk” hiyerarşi daha kompleks bir sosyal matriksten çıktı denebilir, burada hiyerarşinin erken örnekleri bu matriks içerisinde şekil alıyor, birleşiyordur. Türcülük ve ataerkilliğin beraber ortaya çıkmış olması mümkün, hatta daha kompleks ve çeşitli bir iktidar sistemi de tarih öncesi dönemin sisleri arasında gizlenmiş olabilir. İkinci olarak, Patterson’ın hayvanların baskı altına alınması ve insanların baskı altına alınması arasında gördüğü bağlar genelde çok basit ve aracısız, mesela Patterson bir çok hiyerarşi formunun üstbelirleyiciliğini göz ardı ediyor. Yani türcülük ve sömürgecilik arasında bir bağ var, Patterson bunun altını çiziyor ama sömürgeciliğe sebep olup onu devam ettiren başka belirleyici faktörler de var, kapitalizmin köktenci mantığından kaynaklanan faktörler gibi, ve Patterson bunu ortaya koyma konusunda başarısız oluyor. Gene aynı şekilde, Patterson mezbahalarla Nazi ölüm kampları arasındaki ilişkileri mükemmel şekilde keşfederken modernizmin doğuşunda Nazizmin kökenlerinin ne olduğunu, onun modernizm karşıtlığını ve sözde kınadığı kapitalist değerleri nasıl da aslında elde etmeye çalıştığını açıklayacak daha kompleks ve  çok boyutlu analizler yaratma konusunda başarısız oluyor. Patterson “Amerika’daki mezbahalarla Nazi Almanyası’nın montaj hattı kitle cinayetleri arasında sadece bir adım vardı” derken, hem düz hem de basit bir mantık örgüsü görüyoruz.

Bu tür teorik kusurlar sonunda insan ne  tür politik noksanlıkların ortaya çıkacağını merak ediyor. Aslında, Patterson kendini bir idealist ve öznelci olarak resmediyor, bu da kitabının sonundaki “sonsöz” bölümünde kurumsal ayaklardan hiç söz etmeden zalim ve  şiddet dolu hayatımıza nasıl son vereceğimizden bahsediyor. Bir çok derin ekoloji yaklaşımında görülen öznelci önyargılar  gibi Patterson psikolojik değişimler yaşanmasını istiyor, yoksa sosyo-kurumsal değişimler talep etmiyor; ama psikolojik değişimler ancak vejetaryen  yemek toplantılarına, hayvan duaları servislerine ve kapitalist tüketiciliği ve pazarları ile uyuşturulmuş bir hayat tarzı yandaşlığına yol açar. Patterson’ın politik ekonomi ve kapitalizmi dikkate almaması ana akım hayvan savunuculuğu hareketinin en temel semptomudur, burada baskın politik yaklaşım tek konu odaklıdır, amaç devlette gerekli mevzuatların değiştirilerek reformlar elde etmektir. Patterson’ın teorisinin insan özgürlüğünün hayvan özgürlüğünden ayrılamaz olduğunu savunduğunu biliyoruz, ancak  ahlaki ve  psikolojik düzeylerin ötesinde Patterson bu  ilişkileri kavrayamamış durumda. Hayvan özgürlüğü diğer özgürlük hareketleri için gerekli bir koşulsa da yeterli bir koşul değil. Hayvanları savunma hareketi hem taktik hem de kafa yapısı anlamında tek konu odaklı iken hayvan özgürlüğü mücadelesinin kapitalizme karşı küresel mücadelenin bir parçası olduğunu söylemek önemli- bunu taktikler, politika, sosyal hareketler ve ittifak politikaları olmaksızın hiçbir “yeni farkındalık” tek başına sağlayamaz. Türcülük (cinsiyet ayrımcılığı ve ırkçılık da dahil) kapitalizmden önce başlamışsa ve  moderniteden, devletten ve bir bütün olarak sınıf sistemlerinden daha derin köklere sahipse de, kapitalizm türcülüğü çeşitli şekillerde güçlendirir (ırkçılık ve cinsiyet ayrımcılığını da). Bu şekiller arasında kapitalist metalaştırma, çıkar, ve  büyüme zorunluluğu , mekanistik-araçsalcı dünya görüşü, topraktan hayvanlara ve DNA’ya dek uzanan bir özel mülkiyet sistemi bulunur. Hayvan özgürlüğü kontolden çıkmış küresel bir kapitalist dünyada asla gerçekleşemez, bu yüzden sınıf tahakkümüne ve her türden hiyerarşiye yönelik daha büyük mücadelelerin bir parçası olmak zorundadır.

Doğal dünyada yaşanan kriz sosyal dünyada yaşanan bir krizin yansıması aslında, güçlerini birleştirmiş elitler ve  onların hükümetlerdeki hizmetçileri iktidarı merkezleştirdiler, refahı tekelleştirdiler, demokratik kurumları parçaladılar ve muhalafete karşı gaddar ve  şiddet dolu bir savaş açtılar. Şirketlerin doğayı yok etmesi asimetrik ve hiyerarşik sosyal ilişkiler aracılığıyla hayat geçiyor, burada kapitalist güçler politik, legal ve askeri sistemleri sosyal ve doğal dünyaları sömürmeye devam ettirmek ve bunu savunmak için kullanıyorlar. Hayvan ve dünya sömürüsü sosyal problemlerden kaynaklandığı ya da onlarla  ilgili olduğu için, derin yapısal değişimler ve radikal demokratikleşme süreçleri ortaya koyan  sosyal ve  politik  çözümler gerektiriyorlar. İnsanlar, yıkıcı politikaları, bu politikalara sebep olan, bundan beslenen ve bunların sürmesine sebep olan kurumları ve  iktidar sistemlerini değiştirmeden değiştiremezler. Hayvan özgürlüğü için etkili bir mücadele ortaya koymak için yoksulluk, sınıf, politik yozlaşma ve uluslararası şirketler ve  küreselleşme sonucunda yaratılan eşitsizliklerin üstesinden gelmek gerekiyor.

Diyalektik çemberi çevirecek olursak, sosyal değişim; insan özgürlüğünün hayvan özgürlüğü olmadan mümkün olamayacağı, aydınlanma, demokrasi, ve ahlaki ilerlemenin şiddetten uzak, eşitlikçi ve kapsayıcı bir toplum uğruna türcülüğü ortadan kaldırmadan imkansız olacağına dair “yeni bir farkındalık” sağlama yönünde atılacak doğru adımlar olmazsa, hayata geçirilemez.

Çeviri:CemC

Reklamlar

“Sonsuz Treblinka:Hayvanlara Yönelik Davranışımız ve Soykırım”” üzerine 3 yorum

  1. Ne biçim ülke burası? Şu kitapların tercümesi bile yapılmıyor, talep olmadığındandır sanıyorum… Hayvan haklarını önemseyen kişi sayısı zaten dünya genelinde dahi çok az.

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s